Montaż i demontaż łożysk – zasady techniczne

Zakres opracowania

Niniejsze opracowanie określa podstawowe wymagania techniczne dotyczące montażu i demontażu łożysk tocznych zgodnie z zasadami praktyki przemysłowej oraz normami ISO.

Procedury odnoszą się do łożysk kulkowych, wałeczkowych, baryłkowych, igiełkowych oraz łożysk z otworem cylindrycznym i stożkowym.

Przygotowanie do montażu

Przed rozpoczęciem montażu należy zweryfikować zgodność oznaczenia łożyska z dokumentacją techniczną. Łożyska powinny być przechowywane w oryginalnym opakowaniu do momentu bezpośredniego montażu.

Elementy współpracujące, w szczególności wały i gniazda w korpusach, muszą być sprawdzone pod względem:

– dokładności wymiarowej,
– tolerancji geometrycznych,
– chropowatości powierzchni,
– współosiowości,
– braku uszkodzeń mechanicznych.

Powierzchnie osadcze powinny być czyste, odtłuszczone oraz zabezpieczone cienką warstwą środka smarnego w celu ułatwienia montażu.

Kontrola luzu wewnętrznego

Przed montażem należy sprawdzić luz promieniowy łożyska zgodnie z wymaganiami norm ISO. W przypadku łożysk o podwyższonym luzie stosuje się oznaczenia C1, C2, CN, C3, C4, C5.

Jeżeli w oznaczeniu łożyska nie występuje symbol klasy luzu, przyjmuje się luz normalny.

Zmniejszenie luzu wewnętrznego może nastąpić w wyniku:

– zastosowania nadmiernego wcisku,
– rozszerzalności cieplnej wału,
– osiowego przemieszczenia pierścieni w łożyskach stożkowych.

W zespołach o wysokiej temperaturze pracy zaleca się stosowanie łożysk z luzem C3 lub większym.

Metody montażu

Montaż łożysk może być wykonywany metodą mechaniczną, cieplną lub hydrauliczną.

W przypadku pasowania z wciskiem na wale, siła montażowa powinna być przenoszona wyłącznie przez pierścień wewnętrzny. Przy montażu w korpusie – wyłącznie przez pierścień zewnętrzny.

Niedopuszczalne jest przenoszenie siły montażowej przez elementy toczne.

Dla łożysk montowanych z większym wciskiem zaleca się podgrzewanie w kąpieli olejowej do temperatury 80–90°C. W przypadku łożysk zamkniętych podgrzewanie powinno odbywać się w kontrolowanym środowisku termicznym.

Łożyska o dużych średnicach oraz z otworem stożkowym zaleca się montować metodą hydrauliczną.

Kontrola po montażu

Po zakończeniu montażu należy sprawdzić:

– swobodę obrotu wału,
– brak zacięć,
– poprawność osiowego przylegania pierścieni do zapór,
– prawidłowy luz osiowy lub promieniowy.

Próbne uruchomienie powinno odbywać się przy niskich obrotach bez obciążenia. Nieprawidłowe dźwięki, nadmierne drgania lub szybki wzrost temperatury świadczą o błędach montażowych.

W normalnych warunkach temperatura pracy łożyska nie powinna przekraczać temperatury otoczenia o więcej niż 30°C.

Demontaż

Demontaż łożysk powinien być wykonywany wyłącznie przy użyciu odpowiednich narzędzi ściągających lub urządzeń hydraulicznych.

Siła demontażu musi być przyłożona do pierścienia osadzonego z wciskiem.

Nie należy stosować bezpośrednich uderzeń w pierścienie ani elementy toczne.

Przy demontażu łożysk przeznaczonych do ponownego użycia należy zachować szczególną ostrożność w celu uniknięcia uszkodzeń bieżni oraz elementów tocznych.

Diagnostyka po montażu

Hałas, drgania oraz wzrost temperatury są podstawowymi wskaźnikami nieprawidłowego montażu.

Świst może wskazywać na niedostateczne smarowanie.
Metaliczny dźwięk może świadczyć o zbyt małym luzie.
Nieregularny hałas przy stałej prędkości obrotowej może wskazywać na uszkodzenie elementów tocznych.

W przypadku stwierdzenia nieprawidłowości należy przerwać eksploatację i dokonać weryfikacji montażu.

Odniesienie do norm

ISO 286 – system tolerancji i pasowań
ISO 492 – dokładność łożysk tocznych
ISO 1101 – tolerancje geometryczne
ISO 5753 – luz wewnętrzny łożysk