- Centrum wiedzy technicznej
- Zasady doboru pasowań łożysk
- Pola tolerancji otworów H7–H11
- Typowe pasowania węzłów łożyskowych
- Tolerancje regeneracyjne otworów pod sworznie i tuleje
- Pierścienie osadcze DIN 471 / DIN 472
- Tuleje ślizgowe – rodzaje i dobór
- Montaż i demontaż łożysk – zasady techniczne
Wysokie prędkości obrotowe, znaczne obciążenia, niewielkie powierzchnie styku elementów tocznych z bieżniami oraz stosunkowo mała długość powierzchni osadczej pierścieni w stosunku do ich średnicy powodują, że pasowania łożysk wymagają zachowania określonych parametrów wymiarowych i geometrycznych.
Prawidłowy dobór pasowania oraz jakość wykonania powierzchni osadczych decydują o trwałości węzła łożyskowego, stabilności pracy oraz bezpieczeństwie eksploatacji.
Wymagania dotyczące pól tolerancji oraz pasowań określa norma ISO 286-2.
Dokładność wykonania łożysk określa norma ISO 492.
Normy te definiują:
– pola tolerancji wałów i otworów,
– wymagania dotyczące chropowatości powierzchni osadczych,
– dopuszczalne odchyłki kształtu i położenia,
– wartości dopuszczalnych kątów niewspółosiowości pierścieni,
– zalecenia dotyczące montażu łożysk tocznych.
Zakres stosowania obejmuje węzły łożyskowe maszyn i urządzeń, w których:
– wały są pełne lub grubościenne rurowe,
– korpusy są konstrukcjami sztywnymi (stal, żeliwo),
– nominalna średnica otworu łożyska nie przekracza 2500 mm,
– temperatura pracy łożyska nie przekracza 100°C.
Dobór pasowania
Pasowanie powinno być dobierane indywidualnie dla konkretnego węzła przez konstruktora, z uwzględnieniem rzeczywistych warunków pracy.
Wytrzymałość połączenia musi być wystarczająca, aby unieruchomione pierścienie łożyska nie przemieszczały się względem powierzchni osadczych.
Im cięższe warunki pracy — większe obciążenie, większa zmienność obciążeń, wyższa dynamika oraz udarowość — tym większy powinien być wcisk.
Pasowania z wciskiem zapobiegają:
– obracaniu się pierścieni,
– zjawisku frettingu,
– wybiciu gniazda,
– uszkodzeniu powierzchni osadczej.
Wymagania dotyczące powierzchni osadczych
Spełnienie wymagań dotyczących pasowania możliwe jest wyłącznie przy zachowaniu odpowiedniej:
– dokładności wymiarowej,
– dokładności kształtu,
– współosiowości,
– chropowatości powierzchni.
Graniczne odchyłki średnic wału i otworu korpusu muszą odpowiadać wybranemu polu tolerancji.
Powierzchnie osadcze oraz powierzchnie oporowe (zapleczniki) powinny być precyzyjnie obrobione, aby zapobiec zgniataniu mikronierówności podczas montażu oraz powstawaniu korozji ciernej.
Mała wysokość mikronierówności ogranicza ich deformację w czasie montażu oraz zwiększa dokładność pomiarów średnicy przy użyciu przyrządów stykowych.
Odchyłki kształtu (owalność, stożkowatość) oraz odchyłki położenia (niewspółosiowość) muszą mieścić się w granicach określonych przez normy tolerancji geometrycznych ISO 1101.
Wymagania konstrukcyjne
Powierzchnie osadcze powinny posiadać fazy wprowadzające o niewielkim kącie stożkowym w celu zapewnienia płynnego montażu oraz ograniczenia uszkodzeń krawędzi.
Konstrukcja węzła powinna umożliwiać prawidłowy montaż i demontaż łożyska.
Wysokość zapleczników musi być mniejsza od grubości pierścienia łożyska przy obrzeżu.
W przypadku montażu na wale powinny być przewidziane rowki umożliwiające użycie ściągacza.
W korpusach należy zapewnić otwory demontażowe dla pierścieni zewnętrznych.
Otwory osadcze powinny być wykonywane bez zbędnych stopni utrudniających montaż.
